Small Talk about the stars 2 εβδομάδες πριν το Serendipity Event!

Συνέντευξη με την Δρ Ελένη Βαρδουλάκη

Η Ελένη Βαρδουλάκη είναι μια από τις ομιλήτριες του φετινού TEDxAUAthens! Είναι αστροφυσικός, όχι όμως η τυπική επιστήμονας που έχουμε στο μυαλό μας! Είναι δημιουργική, με διάφορους τρόπους και η πηγή της έμπνευσής της, δεν είναι άλλη, από την αγάπη της για την επιστήμη της. Έτσι της έχει δημιουργηθεί η ανάγκη να μεταδώσει τις γνώσεις τις σε όλους όσους ενδιαφέρονται να μάθουν, ανεξαρτήτως του γνωστικού τους υποβάθρου! Ακούγοντας την, ακόμα και ένα παιδί μπορεί να μάθει και να αγαπήσει την αστροφυσική.
Ας μας τα πει όμως καλύτερα η ίδια!

  1. Αρχικά ας γνωριστούμε! Πείτε μας λίγα λόγια για εσάς!

Γεννήθηκα στην Αθήνα, όπου και έζησα μέχρι τα 18 περίπου. Οι σπουδές μου με ταξίδεψαν στην βορειοδυτική Ελλάδα, στα Γιάννενα, για το πτυχίο φυσικής και κατόπιν στο εξωτερικό για το διδακτορικό στην αστροφυσική στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης. Από τότε ακολούθησα ακαδημαϊκή καριέρα πηγαίνοντας από χώρα σε χώρα για να κυνηγήσω το όνειρό μου: Πόρτο, Ηράκλειο Κρήτης, Βόννη Γερμανίας, όπου και βρίσκομαι από τον Οκτώβρη του 2015. Αυτή τη στιγμή, είμαι μεταδιδακτορική ερευνήτρια στο Ινστιτούτο ραδιοαστρονομίας Μαξ Πλανκ, ερευνώ μακρινούς γαλαξίες με δεδομένα από τηλεσκόπια σε όλη τη Γη και το διάστημα. Ταυτόχρονα, είμαι πολύ ενεργή και στο χώρο της επικοινωνίας της επιστήμης με το Rogue Astrophysics και το Astronomy on Tap Bonn.

2. Για πολλούς η αστροφυσική ακούγεται σαν κάτι πολύ μακρινό από την καθημερινότητα του μέσου ανθρώπου. Πείτε μας μερικά παραδείγματα της καθημερινότητας που έχουν προκύψει από πειράματα αστροφυσικής!

Η αστροφυσική όντως ακούγεται κάτι μακρινό και απόκοσμο στον μέσο άνθρωπο, αλλά ταυτόχρονα σε ταξιδεύει σε άλλα μέρη και σε κάνει να ονειρεύεσαι. Για να μπορέσει να μελετήσει ένας αστροφυσικός το διάστημα και τους φυσικούς νόμους που το διέπουν χρειάζεται να δημιουργήσει τα κατάλληλα εργαλεία, δηλαδή τηλεσκόπια, καθώς και υλικά, ηλεκτρονικά, τρόπους αποθήκευσης και αποστολής των δεδομένων και άλλα πολλά. Υπάρχουν πολλές εφαρμογές της αστροφυσικής στην καθημερινότητα και πρόσφατα η παγκόσμια αστρονομική ένωση έγραψε έναν οδηγό με αυτές τις εφαρμογές: From Medicine to Wi-Fi (https://www.iau.org/news/announcements/detail/ann19022/?fbclid=IwAR2VIYL9295aZ09L6oFvwfym0cQMu4OICGFTYskkfl2E4O9W1LpQjjWJ5hc). Πέρσι είχα φτιάξει ένα βιντεάκι (https://www.youtube.com/watch?v=ZvDqOf2fhkk) που ανέφερε μερικές από τις καταπληκτικές εφαρμογές της αστροφυσικής στην καθημερινή μας ζωή, από τα κεραμικά μάτια στις ηλεκτρικές κουζίνες με το CERAN, ένα υλικό που δημιουργήθηκε για να θωρακίζει το κάτοπτρο διαστημικών τηλεσκοπίων από υψηλές θερμοκρασίες, μέχρι το Wi-Fi, που εφευρέθηκε από ραδιοαστρονόμους στο CSIRO της Αυστραλίας. Οι εφαρμογές της αστροφυσικής στην καθημερινότητα είναι πάμπολες. Όπως το Global Positioning System (GPS) που βασίζεται στο παγκόσμιο δίκτυο τηλεσκοπίων Very Large Baseline Interferometry (VLBI). Εφαρμογές στην ιατρική και τις μαγνητικές τομογραφίες (MRI), όπου χρησιμοποιούν αλγορίθμους επεξεργασίας εικόνας που προέρχονται από την ανάλυση δεδομένων στην αστροφυσική. Μέχρι την κάμερα στο κινητό σας. Η ανάγκη των αστροφυσικών να καταγράψουν εικόνες από γαλαξίες με μεγάλη ευκολία οδήγησε στην ταχύτατη παραγωγή και εξέλιξη της ψηφιακής κάμερας CCD με πρώτη εφαρμογή στο διαστημικό τηλεσκόπιο Χαμπλ. Και άλλες πολλές.

3. Πέραν του επιστημονικού σας έργου, ασχολείστε και με κάτι πολύ δημιουργικό, το YouTube κανάλι σας, στο οποίο «μας λέτε ιστορίες για το σύμπαν» και με απλά λόγια εξηγείτε και τις πιο σύνθετες έννοιες της φυσικής! Πώς ξεκίνησε η ενασχόληση σας με αυτό;

Το κανάλι ήταν μια ιδέα που προέκυψε από μια συζήτηση, έτσι στο χαλαρό, με φίλους αστροφυσικούς εδώ στη Βόννη. Το πρώτο επεισόδιο που βγάλαμε έδεσε πολύ καλά με την ανακοίνωση για την ανίχνευση βαρυτικών κυμάτων και κάπως έτσι άρχισαν όλα. Μετά από δύο επεισόδια και λόγω φόρτου εργασίας, το κανάλι συνέχισε σαν προσωπικό blog όπου το τρέχω μόνη μου με εξωτερικούς συνεργάτες για τον ήχο, τα γραφικά και τη μετάφραση υποτίτλων στα αγγλικά. Ομολογώ ότι είναι κάτι που με γεμίζει αφάνταστα! Να εξηγώ κάτι που αγαπώ τόσο πολύ, την έρευνα στην αστροφυσική, με απλά λόγια ώστε να μπορούν όλοι να δουν αυτό που βλέπω εγώ.

4. Η δουλειά σας απαιτεί να αλλάζετε τόπο κατοικίας ανά τακτά χρονικά διαστήματα. Τι είναι αυτό που σας δίνει την ώθηση να συνεχίζετε; Είναι η ανυπομονησία για την επόμενη ανακάλυψη;

Ο τρόπος με τον οποίο γίνεται η έρευνα στην αστροφυσική και η έλλειψη θέσεων εργασίας στον τομέα όντως σε ωθούν να μετακινείσαι διαρκώς, κάθε 2-3 χρόνια, αν θέλεις να ακολουθήσεις ακαδημαϊκή καριέρα. Όσο είσαι νέος και χωρίς οικογένεια είναι ευχάριστο, να γνωρίζεις νέους τόπους και μέρη, νέους ανθρώπους και κουλτούρες. Μετά από μερικά χρόνια όμως γίνεται κουραστικό. Οι περισσότεροι αστροφυσικοί αλλάζουν καριέρα, σε εταιρίες ως ειδικοί ανάλυσης δεδομένων (data scientists), για παράδειγμα. Τις περισσότερες φορές αναγκάζονται να αφήσουν την έρευνα. Προσωπικά ο λόγος για τον οποίο ακολουθώ αυτή την δύσκολη καριέρα, παρόλο που ζω στο εξωτερικό και μεγαλώνω μόνη ένα παιδί, είναι η ίδια η αστροφυσική και η αγάπη μου να εξερευνήσω το διάστημα. Δε μπορώ να φανταστώ τον εαυτό μου να κάνει κάτι άλλο και δε θέλω να τον φανταστώ. Σκοπός είναι να είμαστε ευτυχισμένοι με αυτό που κάνουμε. Όταν φτάσει σε σημείο που δεν είναι πια ευχάριστο, τότε υπάρχουν πολλές επιλογές, ευτυχώς!

5. Πολλοί όταν ακούν ότι κάποιος θέλει να ασχοληθεί με την έρευνα και την επιστήμη θα προσπαθήσουν να τον αποθαρρύνουν λόγω της «ανασφάλειας» που μπορεί να έχει σε επαγγελματικό επίπεδο. Εσείς πώς πήρατε αυτή την απόφαση; Και ποια συμβουλή θα δίνατε σε κάποιον που θέλει να ακολουθήσει αντίστοιχη καριέρα;

Να έχει γερό στομάχι! Δε το λέω ειρωνικά. Δεν είναι εύκολο να μετακινήσαι κάθε 2-3 χρόνια και να αρχίζεις τη ζωή σου από το μηδέν. Αν θες όντως να κάνεις έρευνα πρέπει να το κάνεις συνειδητά και να γνωρίζεις τα ρίσκα. Πρέπει να μπορείς να προσαρμόζεσαι εύκολα σε νέες καταστάσεις και περιβάλλοντα και να κρατάς τα θετικά από κάθε μέρος. Αλλά δεν είναι μόνο η αστροφυσική. Η επαγγελματική ανασφάλεια είναι γεγονός σε πολλούς κλάδους. Προσωπικά η καριέρα αυτή με έκανε να ωριμάσω τόσο πολύ σαν άνθρωπος και να γνωρίσω ανθρώπους και κουλτούρες που δε θα ήταν δυνατό αν έμενα στο ίδιο μέρος όλη μου τη ζωή. Με έκανε να δω τον κόσμο με πιο ανοιχτό μυαλό και δε θα την άλλαζα με κάποια άλλη καριέρα, παρόλες τις δυσκολίες.

6. Μιλήστε μας για το “Astronomy on tap bonn”!

Κάθε φορά που με ρωτάνε για αυτό χαμογελάω ασυναίσθητα! Ήταν μια μέρα στην παμπ κοντά στη δουλειά όπου μου ήρθε η ιδέα: αυτό είναι το τέλειο μέρος για ένα Astronomy on Tap! Και κάπως έτσι άρχισαν όλα. Από μια ιδέα τον Ιούλιο του 2018 στην πρώτη μας ανοιχτή βραδιά τον Σεπτέμβριο 2018. Το Astronomy on Tap άρχισε στην Νέα Υόρκη από επαγγελματίες αστροφυσικούς με σκοπό την επικοινωνία της επιστήμης στο ευρύ κοινό, σε ένα περιβάλλον άμεσο και χαλαρό, όπου μπορείς να πίνεις τη μπύρα σου και να τρως το βραδινό σου ακούγοντας, τι άλλο, αστροφυσική! Είμαστε μέλος μιας παγκόσμιας κοινότητας αστροφυσικών και συνεργαζόμαστε άμεσα με σκοπό να φέρουμε την αστροφυσική πιο κοντά στο κοινό. Το Astronomy on Tap Bonn είναι το πρώτο παγκόσμιο event που γίνεται ταυτόχρονα σε δύο γλώσσες (Αγγλικά και Γερμανικά), με απλές ομιλίες και χαλαρά κουίζ, καθώς και πολλές εκπλήξεις για το κοινό μας. Εκτός αυτού, οι βραδιές προβάλλονται ζωντανά στο YouTube στο κανάλι του Astronomy on Tap Bonn (https://www.youtube.com/channel/UCbgE4FNKT3Ax_OoMw2dcCAA) και μπορείτε να μας βρείτε σε όλα να μέσα κοινωνικής δικτύωσης: Facebook, Instagram, Twitter.

7. Σε πρόσφατο άρθρο σας εξιστορήσατε στιγμή προς στιγμή την δημοσίευση της πρώτης φωτογραφίας της μαύρης τρύπας. Πώς ήταν αυτή η εμπειρία; (https://a8inea.com/i-proti-fotografia-mias-mavris-trypas-e-ke/?fbclid=IwAR2OZsMQg4rPFCmYi9HOE4KPUG0er68NfSCu5RCBfjMj7zduVwxxz8NnbsI)

Με ρωτήσατε πιο πριν τι είναι αυτό που με κρατάει στην αστροφυσική, παρόλο που είναι δύσκολος επαγγελματικά κλάδος. Η απάντηση είναι,  στιγμές σαν και αυτή! Όπου, μαζί με άλλους αστροφυσικούς περιμένουμε με αγωνία την ανακοίνωση μιας μεγάλης ανακάλυψης! Και νιώθουμε ότι και εμείς συμβάλλουμε με την έρευνα μας, όσο μικρή και αν είναι η συνεισφορά, στην εξερεύνηση του διαστήματος και στις μεγάλες ανακαλύψεις.

-ESO

8. Στο ίδιο άρθρο δώσατε ιδιαίτερη έμφαση στο ότι ήταν αποτέλεσμα συλλογικής προσπάθειας επιστημόνων από όλο τον κόσμο! Πόσο σημαντική είναι η ομάδα για έναν επιστήμονα και πόσο επηρεάζει την επιτυχία των πειραμάτων και παρατηρήσεων;

Ο τρόπος με τον οποίο γίνεται η έρευνα στην αστροφυσική είναι συλλογικός. Ο λόγος είναι ότι ο κάθε ερευνητής είναι ειδικός σε ένα τομέα, άλλος στην παρατήρηση, άλλος στη θεωρία, άλλος στις προσομοιώσεις, για παράδειγμα. Για να μπορέσουμε λοιπόν να κατανοήσουμε τους φυσικούς νόμους που διέπουν το διάστημα χρειάζεται να ενώσουμε τις γνώσεις και ειδικότητές μας και να δουλέψουμε συλλογικά με κοινό στόχο. Δεν είναι η δουλειά ενός, αλλά πολλών. Για μια φωτογραφία της μαύρης τρύπας χρειάστηκαν 8 τηλεσκόπια να παρατηρούν ταυτόχρονα το κέντρο του Μ87. Κάτι τέτοιο δε γίνεται με ένα άτομο. Επιτυγχάνεται μόνο μέσω συνεργασίας επιστημόνων ανά τον κόσμο οι οποίοι έχοντας ένα κοινό όραμα, αφήνουν στην άκρη τις όποιες διαφορές (κοινωνικές, πολιτικές, φυλετικές) και δουλεύουν μαζί για πετύχουν το ασύλληπτο.

9. Τι κάνει την απεικόνιση της μαύρης τρύπας τόσο ξεχωριστή; Έχοντας την ως δεδομένο καταλαβαίνουμε ότι θα αλλάξουν πράγματα στην επιστήμη σας, θα αλλάξει όμως κάτι και στην καθημερινότητα ενός μέσου ανθρώπου;

Πως βγάζεις φωτογραφία κάτι που ρουφάει ακόμα και το ίδιο το φως; Αυτό από μόνο του είναι ξεχωριστό. Και όταν αυτό βρίσκεται δισεκατομμύρια δισεκατομμυρίων χιλιόμετρα από εμάς. Όταν χρειάζεται να φτιάξεις ένα τηλεσκόπιο με κάτοπτρο μεγάλο όσο η Γη! Η τεράστια αυτή επιστημονική επιτυχία διαχώρισε την έρευνα στην εποχή πριν τη φωτογραφία και στην εποχή μετά. Ο λόγος που είναι αυτή η φωτογραφία τόσο σημαντική, εκτός του ότι επαληθεύει για άλλη μια φορά τη γενική θεωρία της σχετικότητας, είναι η πειραματική επιβεβαίωση ότι στο κέντρο ενός γαλαξία υπάρχει μια υπερμεγέθης μαύρη τρύπα. Δεν είναι πλέον μια θεωρία, αλλά πειραματικό γεγονός. Οι εφαρμογές στην καθημερινή ζωή έρχονται από την εξέλιξη της επιστήμης και είναι πάμπολες. Έτσι γίνεται πιο εύκολη η καθημερινή ζωή του μέσου ανθρώπου. Με τα απλά παραδείγματα που ανέφερα πιο πάνω, από αλγορίθμους που χρησιμοποιούνται πλέον για ιατρικές εφαρμογές μέχρι το που μαγειρεύουμε το φαγητό μας και τη διασκέδαση μας. Χάρη στην ανάπτυξη τεχνολογίας και υλικών για την έρευνα στην αστροφυσική, οι τεχνολογίες αυτές μπορούν να βγουν στην μαζική παραγωγή, δηλαδή το κόστος τους μειώνεται, και έτσι μπορούν να χρησιμοποιηθούν για απλά καθημερινά πράγματα. Κεραμικές κουζίνες, κάμερες στα κινητά, Wi-Fi σε δημόσιους χώρους, η ανάπτυξη των υπολογιστών και οι δυνατότητες για αποθήκευση τεράστιου όγκου δεδομένων, οι αλγόριθμοι και στο μέλλον ευελπιστούμε στην ανάπτυξη κβαντικών υπολογιστών για την ταχύτερη επεξεργασία δεδομένων. Η εξέλιξη της έρευνας στην αστροφυσική είναι αλληλένδετη με την εξέλιξη της κοινωνίας μας και τη βελτίωση της καθημερινότητας μας.

10. Ποια είναι τα μελλοντικά σας σχέδια;

Διακοπές! Και να συνεχίσω αυτό που αγαπώ, την έρευνα στην αστροφυσική και την επικοινωνία της επιστήμης.


Κυρία Βαρδουλάκη η ιστορία σας μας ταξίδεψε και σίγουρα αποτελεί έμπνευση για πολλούς!
Πλέον, ανυπομονούμε ακόμη περισσότερο για την ομιλίας σας στις 4 Μαΐου 2019, για να σας γνωρίσουμε και από κοντά!!!

Μπορείτε να βρείτε περισσότερα εδώ:

Facebook: https://www.facebook.com/rogueastrophysics/

Instagram: https://www.instagram.com/rogue_astro/

YouTube: https://www.youtube.com/channel/UCfGpiZatn2kcw8wTmakU7Ng

  • Alexandra Koutsoukou

Related Posts

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *